Wolne Państwo Bawaria (niem. Freistaat Bayern) – to największy pod względem powierzchni kraj związkowy Republiki Federalnej Niemiec.
Ważniejsze wzniesienia: Nebelhorn (2224 m), Zugspitze (2963 m), Watzmann (2714 m), Grosser Arber (1457 m)
Gospodarka
Bawaria należy do najbogatszych regionów współczesnych Niemiec. Wysoko rozwinięty jest tam przemysł elektroniczny, maszynowy (w tym samochodowy), lotniczy, włókienniczy, rafineryjny (ropa dostarczana jest rurociągami z portów Morza Śródziemnego).
Równolegle do władz rejencji działają władze Bezirk.
Historia Bawarii
W VI wieku obecna Bawaria wchodziła w obszar państwa plemiennego Bawarów, ludu germańskiego z korzeniami alemańskimi, turyngijskimi, frankońskimi i ostrogockimi. Bawarowie stworzyli własne księstwo, później zależne od państwa Franków. Pierwszym znanym władcą był Garibald (Heribald) I, panujący w latach 548(?)–590. Od 788 do 907 r. Bawaria znajdowała się w granicach państwa Franków. Następnie władzę przejęła miejscowa dynastia Luitpoldingów (907–947 i krótko 983–985). Bawaria znalazła się wkrótce w Rzeszy Niemieckiej. W 1070 r. tron bawarski został przez króla niemieckiego Henryka IV oddany sprzymierzonym z nim Welfom (1070–1139 i 1156–1180). Od 1180 do 1918 Bawaria była rządzona przez członków dynastii Wittelsbachów, którzy od 1623 r. byli elektorami. W 1806 stała się królestwem. W 1815 do Bawarii włączono Palatynat Reński. Od 1818 r. stała się monarchią konstytucyjną (na podstawie Aktu Konstytucyjnego, Verfassungs–Urkunde). Panujący od 1825 roku Ludwik I Wittelsbach zmienił oficjalny zapis nazwy państwa z Baiern na Bayern; litera „y” miała symbolizować tradycję starożytną w przeciwieństwie do potocznej „i”. 18 stycznia 1828 r. Bawaria i Wirtembergia utworzyły Bawarsko–Wirtemberski Związek Celny (Bayerisch–Würtembergischer Zollverein), a sześć lat później przystąpiły do Niemieckiego Związku Celnego. W 1871 r. Bawaria została włączona do Cesarstwa Niemieckiego, z zachowaniem odrębności (poczta, polityka zagraniczna, kolej i armia w czasie pokoju), które zlikwidowano dopiero w 1918 r. W tym samym roku doszło do krótkotrwałego powołania Bawarskiej Republiki Rad. W 1949 r. Bawaria weszła w skład Republiki Federalnej Niemiec.
Niższym szczeblem podziału jest podział na 71 powiatów i 25 miast na prawach powiatu.
Inne znane firmy z Bawarii: Siemens, Audi (samochody osobowe), MAN (autobusy i samochody ciężarowe), MTU (silniki lotnicze i czołgowe), EADS (europejski koncern militarny i lotniczy), o2 Germany (operator komórkowy), HypoVereinsbank, Munich Re (jedna z dwóch największych firm reasekuracyjnych na świecie), Allianz SE (grupa ubezpieczeniowo-finasowa), Sky Deutschland (niemiecka płatna telewizja), ProSiebenSat.1 Media AG (koncern medialny). Bawaria nazywana jest również doliną krzemową Niemiec.
Informacje ogólne
- stolica: Monachium
- liczba mieszkańców: 12 494 781 (31 marca 2009)
- powierzchnia: 70 549,44 km²
- język: niemiecki (dialekty bawarski, szwabski, wschodnio- i reńskofrankoński, turyngijski)
- produkt krajowy brutto: 385 miliardów dolarów
- ważniejsze miasta: Monachium, Norymberga, Augsburg, Ratyzbona, Würzburg, Ingolstadt, Fürth i Erlangen
- klimat: umiarkowany przejściowy, między morskim a kontynentalnym; w Alpach górski
- Średnie temperatury: od -5 do 1 °C w zimie, od 12 do 23 °C w lecie
- Opady: od 800 do 1000 mm rocznie, od 2000 do 2500 mm rocznie (w Alpach Bawarskich)
Geografia
Bawaria graniczy z Austrią, Czechami i Szwajcarią (od strony Jeziora Bodeńskiego) oraz krajami związkowymi Badenią-Wirtembergią, Hesją, Turyngią i Saksonią.
Kultura i sport
Religia
Bawaria jest krajem o tradycji katolickiej. W Altötting znajduje się jedno z najważniejszych w Europie sanktuariów kultu maryjnego. Z miejscowości Marktl am Inn w południowo-wschodniej Bawarii pochodzi Papież Benedykt XVI.
Rzeki: Altmühl, Alz, Ammer-Amper, Dunaj, Fränkische Saale, Iller, Inn, Isen, Izara, Lech, Men, Mindel, Naab, Paar, Pegnitz, Regen, Regnitz, Rott, Vils, Wertach
- Dolna Frankonia (Würzburg),
- Górna Frankonia (Bayreuth),
- Środkowa Frankonia (Ansbach),
- Szwabia (Augsburg),
- Górny Palatynat (Ratyzbona),
- Górna Bawaria (Monachium)
- Dolna Bawaria (Landshut).
Mieszkańcy każdego z tych regionów posiadają nieco odrębną kulturę i rozpoznawalny akcent językowy.
Kanały: Men-Dunaj
Jeziora: Ammer, Bodeńskie, Chiem, Starnbgerger
Bawaria
Pełna nazwakraju związkowego (niem.) Freistaat Bayern Stolica kraju związkowego Monachium ISO 3166-2: DE-BY Hymn kraju związkowego Gott mit dir du Land der Bayern! Powierzchnia 70 533 km² Ludność 12 494 781 mieszk.
(31 marca 2009) Gęstość zaludnienia 177 mieszk./km² Premier Horst Seehofer (CSU) Partia rządząca CSU Skład landtagu: CSU 92 SPD 39 FDP 16 Partia Zielonych 19 Ostatnie wybory 28 września 2008 Liczba posłów do
Rady Federalnej 6 Zadłużenie publiczne kraju 21,24 miliardów €
(2004) Zadłużenie publiczne
w przeliczeniu na mieszkańca 1708 €
(2004)
Oficjalna strona kraju związkowego
Zobacz też
Informacje w siostrzanych projektach w Wikimedia CommonsDefinicje słownikowe w Wikisłowniku
Wiadomości w Wikinews
- Bawarowie
- Bawarski Order Maksymiliana
- Bawarski Order Zasługi
- Lista stacji i przystanków kolejowych w Bawarii
Bibliografia
- Michał Buchta: Bawaria. Historia polityczna kraju. Histmag.org, 24 maja 2009
- Strona internetowa Bawarii (niem.)
Nazwa znanego producenta samochodów – BMW – znaczy "Bawarska Fabryka Silników" (Bayerische Motoren Werke).
Zabytki
- rezydencja biskupów Würzburga (od 1981 na liście światowego dziedzictwa kultury UNESCO);
- kościół pielgrzymkowy w Wies (od 1983 na liście światowego dziedzictwa kultury UNESCO)
- stare miasto w Bambergu (od 1993 na liście światowego dziedzictwa kultury UNESCO)
- cześć retycka limesu górnogermańsko-retyckiego (od 2005 na liście światowego dziedzictwa kultury UNESCO);
- stare miasto w Ratyzbonie (od 2006 na liście światowego dziedzictwa kultury UNESCO), m.in. Most Kamienny, katedra Św. Piotra;
- kościół NMP w Monachium
- barokowy pałac Nymphenburg w Monachium
- pałac królewski w Monachium
- zamek w Norymberdze
- zamek Trausnitz w Landshut
- zamki Ludwika II: Neuschwanstein, Linderhof i Herrenchiemsee
- klasztor benedyktyński i kościół św. Mikołaja, św. Elżbiety i św. Marii w Andechsie
Muzea
- Stara Pinakoteka w Monachium – malarstwo światowe XIV-XVIII wieku
- Nowa Pinakoteka w Monachium – malarstwo światowe XIX i XX wieku
- Deutsches Museum w Monachium – największe muzeum przyrodniczo-techniczne świata
Uniwersytety
Sport
- W Bawarii znajdują się znane ośrodki sportów zimowych – Garmisch-Partenkirchen (olimpiada zimowa w 1936 roku), Berchtesgaden, Oberstdorf – oraz wodnych.
- FC Bayern Monachium to najbardziej utytułowany niemiecki klub piłkarski.
Znani Bawarczycy
- papież Benedykt XVI (Joseph Ratzinger)
- malarze: Hans Holbein starszy, Albrecht Dürer, Lucas Cranach, Franz Marc
- kompozytorzy: Orlando di Lassot, Christoph Willibald Gluck, Richard Wagner, Richard Strauss, Carl Orff
- pisarze: Anna Wimschneider, Thomas Mann i Bertolt Brecht
- naukowcy: laureaci nagród Nobla Konrad Lorenz i Wilhelm Röntgen
- reżyserzy: Werner Herzog, Rainer Werner Fassbinder
- piosenkarze i DJ'e: Daniel Küblböck, Maximilian Schlichter, DJ Hell, Tomcraft
- piłkarze: Franz Beckenbauer
Słynny festiwal piwa Oktoberfest odbywa się we wrześniu (od 1811 roku) i jest największym festiwalem tego typu na świecie. Początek imprezy jest wyznaczany na dwa tygodnie przed pierwszą niedzielą października, a festiwal trwa dwa tygodnie (dokładnie od piątku do niedzieli czyli 17 dni).
Podział administracyjny
Bawaria podzielona jest na siedem okręgów regencyjnych (Regierungsbezirke):
We wrześniu 2006 roku tuż przed pielgrzymką do Niemiec, papież Benedykt XVI użył określenia Państwo Wielka Bawaria.
Na terenie Bawarii znajdują się 3 elektrownie atomowe: Isar 1 i Isar 2, Grafenrheinfeld, Gundremmingen. W miejscowości Garching (15km na północ od Monachium) znajduje się reaktor badawczy.
Wysoko rozwinięte i wydajne jest też bawarskie rolnictwo. Bawaria szczyci się największą w Niemczech produkcją mleka, serów i wyrobów mleczarskich.