Języki słowiańskie

Języki słowiańskie – grupa języków w obrębie rodziny języków indoeuropejskich (podrodzina bałtosłowiańska). Składa się z trzech zespołów językowych: zachodnio-, wschodnio- i południowosłowiańskiego. Najstarsze zachowane manuskrypty z tekstami słowiańskimi pochodzą z X wieku. Do zapisu języków słowiańskich używane są lub były alfabety: głagolicki, cyrylicki i łaciński (w niewielkim zakresie również arabski). Wywodzą się z języka prasłowiańskiego używanego przez dawnych Słowian, który uległ ostatecznemu rozbiciu na dialekty regionalne w wyniku ekspansji Słowian na Bałkany w VI wieku naszej ery.

Niektóre mikrojęzyki słowiańskie

rusiński (jugorusiński) – skodyfikowana w Wojwodinie (Serbia) forma języka rusińskiego;
rezjański – powstały na bazie dialektu słoweńskiego w Rezji (północne Włochy)
prekmursko-słoweński – używany w Słowenii i na pobliskich terenach Węgier i Austrii;
kajkawski – powstały na bazie dialektów chorwackich, używany w północnej Chorwacji (ma pewną tradycję piśmienniczą; uważany też za dialekt języka chorwackiego);
czakawski – podobna sytuacja, jak powyższy; (ma pewną tradycję piśmienniczą; uważany też za dialekt języka chorwackiego)
gradišćanskich Chorwatów w Austrii (burgenlandzki) – używany przez mniejszość chorwacką w Austrii, na Węgrzech, w Czechach i na Słowacji (uważany też za dialekt języka chorwackiego)
Chorwatów w Molise (molizański) – powstały na bazie dialektów chorwackich, używany we włoskiej prowincji Molise;
Bułgarów z Banatu (banacki) – powstały na bazie języka bułgarskiego i serbskiego w Rumunii i w Jugosławii.

Istnieje też tendencja do wyodrębniania się kolejnych języków słowiańskich:

Klasyfikacja języków słowiańskich

języki indoeuropejskie języki bałtosłowiańskie języki słowiańskie (ok. 317 mln) języki zachodniosłowiańskie (ok. 61 mln) grupa lechicka, czyli języki lechickie połabski † języki pomorskie (ok. 50 tys.) kaszubski (ok. 50 tys.) polski (ok. 44 mln) śląski (ok. 60 tys.) grupa łużycka, czyli języki łużyckie (ok. 70 tys.) ponaschemu † dolnołużycki (ok. 15 tys.) górnołużycki (ok. 55 tys.) wschodniołużycki † grupa czesko-słowacka czeski (ok. 10 mln) słowacki (ok. 5 mln) knaan † języki południowosłowiańskie (ok. 29 mln) grupa wschodnia (ok. 10 mln) staro-cerkiewno-słowiański (starosłowiański) † cerkiewnosłowiański †* bułgarski (ok. 8,5 mln) macedoński (ok. 1,8 mln) grupa zachodnia (ok. 19 mln) słoweński (ok. 2 mln) grupa serbsko-chorwacka serbski (ok. 9 mln) chorwacki (ok. 7 mln) bośniacki (ok. 2 mln) czarnogórski (ok. 0,5 mln) języki wschodniosłowiańskie (ok. 210 mln) ruski † starobiałoruski † białoruski (ok. 10 mln) rosyjski (ok. 160 mln) ukraiński (ok. 40 mln) rusiński (ok. 0,61 mln)

Oznaczenia:

†* – język dawny, ale zachowany tradycyjnie w liturgii, tekstach religijnych, filozoficznych lub naukowych

morawskiego – z języka czeskiego
śląskiego – z języka polskiego
laski – z języka czeskiego
gwary podlaskie (ukraińskie) – z przejściowych dialektów białorusko-ukraińskich

Języki sztuczne

Na bazie języków słowiańskich powstało też wiele sztucznych języków słowiańskich, m.in. język slovianski, które w założeniu twórców powinny być zrozumiałe dla mówiących przynajmniej jednym językiem słowiańskim. Na podstawie wschodniosłowiańskich dialektów Syberii (z zapożyczeniami z języków tureckich oraz języka arabskiego) opracowano sztuczny język syberyjski. Również oparte na językach słowiańskich są fikcyjne języki północnosłowiańskie oraz wenedyk, język romański, który przeszedł podobny rozwój jak polski.

† – język wymarły lub dawne stadium historyczne języka dzisiejszego

Porównanie wybranych wyrazów w językach słowiańskich

Zobacz też

Slavonia – cechy charakterystyczne języków słowiańskich

wschodniosłowiańskie staroruski † południowosłowiańskie wschodnie bułgarski • macedoński • cerkiewnosłowiański †* (staro-cerkiewno-słowiański †) odrębne dialekty
(mikrojęzyki) burgenlandzko-chorwacki • molizańsko-chorwacki • laski • podlaski • prekmurski • słowianoserbski • zachodniopoleski * Język prasłowiański nie jest językiem słowiańskim, lecz przodkiem wszystkich języków słowiańskich.

Wspólne cechy

wybitnie fleksyjna morfologia – większość języków słowiańskich ma 6 lub 7 przypadków
podział czasowników na dokonane i niedokonane (leksykalny aspekt)
obecność fonemicznej palatalizacji (znanej jako zmiękczenie)
skomplikowane zbitki spółgłoskowe, powstałe po zaniku jerów, np. w polskim wyrazie bezwzględny lub rosyjskim wstrjecza "spotkanie" (jednak np. w językach salisz występują jeszcze bardziej skomplikowane zbitki)

Języki słowiańskie nie tylko mają bardzo podobną gramatykę, lecz wykazują również duże podobieństwo w słownictwie, co dowodzi że ich ostatni wspólny przodek – język prasłowiański istniał stosunkowo niedawno.