Władcy wyspy Man

Królowie wyspy Man

Ustrój polityczny

Głową państwa jest monarcha brytyjski, noszący tytuł Lord of Mann. Reprezentuje go Lieutenant Governor, sprawujący swój urząd przez okres pięciu lat. Man ma własny, dwuizbowy parlament, Tynwald (Thingvöller), działający nieprzerwanie od 979 r.

Gospodarka

Podstawą gospodarki jest turystyka. W roku 1992 Man odwiedziło 302 tysiące turystów. Ludność zajmuje się uprawą, m.in. ziemniaków oraz drzew owocowych, a także hodowlą bydła, owiec, drobiu. Przemysł ma mniejsze znaczenie, jest to głównie przemysł rolno-spożywczy, włókienniczy, pamiątkarski. Wyspa emituje własne banknoty, monety i znaczki pocztowe. PKB wynosi ok. 2,1 mld. $ (2003), czyli ok. 28,5 tys. na głowę mieszkańca. Bezrobocie na wyspie jest bardzo niskie, gdyż wynosi niecały 1%, a inflacja wynosi 3,6%.

Rząd składa się z dziewięciu ministerstw. Na jego czele stoi Chief Minister, powoływany przez Tynwald na pięcioletnią kadencję.

Rządy szkockie 1313

Historia

Wyspa była zasiedlona przez Celtów. W V–VI wieku została schrystianizowana przez mnichów irlandzkich. Od IX wieku była najeżdżana przez Normanów, z czasem stała się ich siedzibą. Normanowie założyli parlament Man (Tynwald) i wprowadzili wiele obowiązujących do dziś regulacji prawnych. Po językach romańskich pozostały w języku manx niewielkie ślady. W 1079 roku utworzone zostało Królestwo Mann i Wysp, które istniało aż do czasu podboju Man przez Szkocję w roku 1266. Cały czas pretensję do wyspy zgłaszali królowie Anglii. Ostatecznie protektorat nad wyspą objęli w 1333 roku. W 1703 roku władze brytyjskie wydały Act of Settlement, który gwarantował prawa mieszkańców i był początkiem znoszenia ustroju feudalnego. W 1765 roku władze brytyjskie kupiły od księcia Altholl suwerenność wyspy za 70 tys. funtów i roczną pensję, a w roku 1828 uregulowano jej status jako terytorium podległego Koronie Brytyjskiej. Do połowy XIX wieku celtycki język manx był w powszechnym użyciu. W 1866 roku zwiększono uprawnienia parlamentu lokalnego. Od 1904 roku na wyspie Man organizowane są "Isle of Man TT Races" - uliczne wyścigi motocyklowe zaliczane do jednych z najbardziej widowiskowych i niebezpiecznych imprez tego typu na świecie. Wyspa jest jedynym terytorium należącym do Wielkiej Brytanii, na którym nie obowiązuje ograniczenie prędkości.

W 1333 król Anglii, Edward III podporządkował sobie wyspę Man, którą oddał w lenno rodzinie de Montacute.

William I Stanley 1610-1612
Elizabeth Stanley 1612-1627
James I Stanley 1627-1651

Rządy angielskie 1651-1660

Isle of Man Guide
Tynwald - The Parliament of the Isle of Man - oficjalna strona parlamentu Man
Isle of Man Government - oficjalna strona rządu Man
Isle of Man Information Centre
Isle of Man Guide - Manx National Anthem
Government Factfile for the Isle of Man
http://www.isle-of-man.com
Mapa fizyczna wyspy Man
Isle of Man Today
www.manxscenes.com - zdjęcia wyspy Man
www.island-images.co.uk - zdjęcia wyspy Man
www.manxradio.com

Wyspa Man

Dewiza: (łac.) Quocunque Jeceris Stabit Hymn: Arrane Ashoonagh
(Hymn Państwowy) Język urzędowy język manx, angielski Stolica Douglas Status terytorium Dependencja Korony brytyjskiej Zależne od Wielkiej Brytanii Głowa terytorium królowa, pani Man Elżbieta II Gubernator - namiestnik gubernator porucznik Adam Wood Szef rządu premier James Anthony Brown Powierzchnia
• całkowita
• wody śródlądowe 191. na świecie
572 km²
0 Liczba ludności (2006)
• całkowita
• gęstość zaludnienia
• narodowości i grupy
etniczne 197. na świecie
80 058[1]▲
131,2 osób/km²
93,9% - Brytyjczycy
6,1% - reszta świata PKB (2003)
• całkowite
• na osobę
2,2 mld USD▲
35 000 USD▲ Jednostka monetarna funt manx i funt brytyjski (IMP, GBP) Rok utworzenia wydzielenie z Królestwa Szkocji
1333 Religia dominująca anglikanizm Strefa czasowa UTC UTC 0 - zima

UTC+1 - lato

Populacja

W 2006 r. populacja wyspy Man liczyła 80.058 osób, z czego 26.218 zamieszkiwało stolicę Douglas. 47,6% stanowiły osoby urodzone na wyspie, kolejne 37,2% w Wielkiej Brytanii, 3,4% w Szkocji, 2,1% w Irlandii Północnej i niespełna 1,2% w Irlandii.

Wielka Brytania odpowiada za politykę zagraniczną i obronność Man.

Rządy angielskie 1296-1313

Geografia

Wyspa jest w większości nizinna, jedynie w części północnej znajdują się wzgórza, sięgające do wysokości 621 m n.p.m. (góra Snaefell). Wyspa posiada wybrzeże klifowe. W ok. 30% pokrywają ją wrzosowiska i krzewy.

Godfred Magnuson 1275

Rządy szkockie 1275-1290

Klimat

Klimat na wyspie jest umiarkowany ciepły morski. Charakteryzuje się on stosunkowo niewielkimi różnicami temperatur. Najchłodniejszym miesiącem jest luty, ze średnią temperaturą 4,9 °C, najcieplejszymi – lipiec oraz sierpień, ze średnią temperaturą 17,6 °C. Rekordową temperaturą odnotowaną na wyspie było 28,9 °C. Zimą rzadko zdarzają się opady śniegu. Czasami pojawiają się mgły, w szególności na południowym i wschodnim wybrzeżu. Średnia roczna ilość opadów na południowo-wschodnim wybrzeżu wynosi 863 mm, jednak zmienia się wraz z wysokością, osiągając ponad dwukrotnie większą wartość na najwyższym wzniesieniu wyspy.

Rdzenną ludność wyspy stanowią celtyccy Manxowie. Największy odsetek imigrantów osiedlających się lub pracujących w ostatnich latach na Manie stanowią: Hindusi, Polacy, Portugalczycy, Słowacy, obywatele RPA, Tajowie i Włosi.

Kod ISO 3166 IM/IMN/833 Domena internetowa .im Kod samochodowy GBM Kod telefoniczny +44 1 Oficjalna strona parlamentu Wyspy Man (ang.)

Man (ang. Isle of Man, Mann, manx Ellan Vannin, Mannin) – wyspa w archipelagu Wysp Brytyjskich, położona na Morzu Irlandzkim, pomiędzy Wielką Brytanią i Irlandią. Posiada (wraz z Wyspami Normandzkimi) specyficzny status polityczny dependencji Korony brytyjskiej. Formalnie nie jest częścią Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, ani Unii Europejskiej. Na fladze wyspy Man przedstawiony jest tzw. triskelion.

Charles Stanley 1660-1672
William II Stanley 1672-1702
James II Stanley 1702-1736
James Murray 1736-1764
John Murray 1764-1765

W 1765 tytuł Lorda Wyspy Man został sprzedany królowi Anglii. Na terytorium wyspy władzę przejął, reprezentujący monarchę, gubernator porucznik.

Sionnain ?-650
Gofraid mac Fergusa 836-853
Tryggvi 870-880
Asbjorn Skerjablesi 880-899
Gibhleachan 921-937
Mac Ragnall 937-942
Magnus I 972-978
Godfred II 978-989
Harald I 989-999
Godfred III 999-1000
Ragnald I Godfredson 1000-1005
Kenneth Godfredson 1005-1014
Swein Kennethson 1014-1034
Harald II The Black 1034-1052
Echmarcach mac Ragnaill 1052-1061
Murchaid mac Diarmait 1061-1070
Fingal Gofredson 1070-1079
Godfred IV 1079-1095
Magnus III Bosy 1099-1102, król Norwegii
Langman 1102
Sigurd I Krzyżowiec 1102-1103, król Norwegii
Langman 1103-1104
Domnall mac Teige 1114-1115
Murchadh O'Brian 1115-1137
Olaf I 1137-1153
Godfred V Czarny 1153-1158
Somerled 1158-1164
Godfred V Czarny 1164
Ragnald 1164
Godfred V the Black (ponownie) 1164-1187
Ragnald 1187-1229
Olaf II Odhar Czarny 1229-1237
Harald 1237-1248
Ragnald 1248-1249
Harald 1249-1250
Ivarr 1250-1252
Magnus III 1252-1265

Rządy szkockie 1265-1275

Okres sporny między Szkocją i Anglią o dominacje nad wyspą 1313-1333

William I de Montacute 1333-1344
William II de Montacute 1344-1392
William Le Scrop 1392-1399
Henry Percy 1399-1405
John I Stanley 1405-1414
John II Stanley 1414-1437
Thomas I Stanley 1437-1459
Thomas II Stanley 1459-1504

Lordowie wyspy Man

Transport

Na Wyspę Man można dostać sie drogą powietrzną lub morską. Lotnisko Ronaldsway Airport znajduję się w południowo - wschodniej części wyspy, blisko Derbyhaven. Samoloty bezpośrednio na wyspę latają z licznych portów lotniczych w Wielkiej Brytanii i Irlandii oraz z Jersey i Szwajcarii. Główny port morski leży w obrębie stolicy Douglas. Promy na wyspę wyplywają z Wielkiej Brytanii i Irlandii. Przewoźnik promowy, obsługujący te przeprawy, należy do najstarszych w Europie.

Rządy szkockie 1293-1296

Rządy angielskie 1290-1293